میهن نیوزـ مهران حبیبی : اصلاح هندسی معابر، تقاطعها و میادین شهری از جمله اقداماتی است که در ظاهر با هدف افزایش ایمنی، کاهش گرههای ترافیکی، روانسازی عبور و مرور و ساماندهی حرکت خودروها و عابران انجام میشود.
شهرداری زنجان نیز در سالهای اخیر در نقاط مختلف شهر، پروژههایی با عنوان اصلاح هندسی، تعریض مسیر، اصلاح میدان، احداث دوربرگردان، جابهجایی مسیر حرکت و ساماندهی تقاطعها اجرا کرده است.
با این حال، پرسش جدی شهروندان این است که چرا برخی از این پروژهها مدت زیادی طول میکشند، بدون اطلاعرسانی کافی اجرا میشوند و در طول عملیات، به جای کاهش مشکلات ترافیکی، خود به عامل سردرگمی، اتلاف وقت و افزایش نارضایتی مردم تبدیل میشوند؟
اصل اجرای اصلاحات هندسی قابل دفاع است؛ اما هر پروژه عمرانی زمانی موفق تلقی میشود که علاوه بر کیفیت فنی، زمانبندی مشخص، مدیریت مناسب ترافیک، اطلاعرسانی شفاف و حداقلسازی مزاحمت برای شهروندان را نیز در نظر بگیرد. در غیر این صورت، پروژهای که برای حل یک گره ترافیکی آغاز شده، ممکن است ماهها یک گره تازه در همان منطقه ایجاد کند.
اصلاح هندسی؛ ضرورتی برای ایمنی و ترافیک
بسیاری از تقاطعها و مسیرهای شهری، با رشد جمعیت و افزایش تعداد خودروها، دیگر پاسخگوی حجم فعلی تردد نیستند. میدانهایی که زمانی با تعداد محدود خودرو طراحی شدهاند، امروز در ساعات اوج ترافیک به نقاط پرتردد و حادثهخیز تبدیل میشوند. بعضی خیابانها شعاع گردش مناسب ندارند، دید کافی در تقاطعها وجود ندارد، محل عبور عابر پیاده ایمن نیست یا ورود و خروج خودروها بهدرستی مدیریت نمیشود.
در چنین وضعیتی، اصلاح هندسی میتواند اقدامی ضروری باشد. تغییر شعاع پیچها، اصلاح جانمایی مسیرها، ایجاد جزیره ترافیکی، ساماندهی دوربرگردان، نصب علائم و تجهیزات کنترلی، بهبود مسیر عابران و اصلاح ورودی و خروجی میدانها، در صورت طراحی و اجرای دقیق، میتواند ایمنی و روانی تردد را افزایش دهد.
اما مشکل زمانی آغاز میشود که پروژه بدون مطالعه کافی، بدون برنامه مرحلهبندیشده و بدون هماهنگی موثر میان شهرداری، پلیس راهور، دستگاههای خدماترسان و پیمانکاران اجرا شود. در این حالت، شهروندان پیش از آنکه نتیجه نهایی را ببینند، باید هزینه طولانیشدن عملیات را با وقت، سوخت، اعصاب و ایمنی خود بپردازند.
پروژهای که شروع آن معلوم است، پایانش نه
یکی از گلایههای پرتکرار مردم درباره پروژههای اصلاح هندسی، نامشخص بودن زمان پایان کار است. در بسیاری از نقاط، شهروندان با خیابانی مواجه میشوند که بخشی از آن مسدود شده، مسیرها تغییر کرده یا تردد خودروها محدود شده است؛ اما تابلو یا اطلاعیه روشنی درباره مدت اجرای پروژه، پیمانکار، محدوده عملیات، مسیر جایگزین و تاریخ بهرهبرداری دیده نمیشود.
این ابهام، مردم را دچار سردرگمی میکند. رانندهای که هر روز از یک مسیر برای رفتوآمد به محل کار، دانشگاه، مدرسه یا درمانگاه استفاده میکند، باید بداند تغییر مسیر تا چه زمانی ادامه دارد. کسبه یک محدوده نیز حق دارند بدانند عملیات عمرانی چه مدت بر دسترسی مشتریان و فروش آنان تاثیر خواهد گذاشت.
اجرای پروژه عمرانی بدون نصب تابلوهای شفاف اطلاعرسانی، این تصور را در ذهن شهروند ایجاد میکند که زمانبندی مشخصی وجود ندارد یا کسی پاسخگوی روند کار نیست. حتی اگر پروژه دارای برنامه اجرایی باشد، نبود اطلاعرسانی مناسب میتواند اعتماد عمومی را کاهش دهد.
شهرداری زنجان باید در آغاز هر پروژه اصلاح هندسی، اطلاعات پایه را بهصورت روشن در محل نصب کند: عنوان پروژه، هدف اجرایی، تاریخ شروع، تاریخ پیشبینیشده پایان، نام پیمانکار، دستگاه ناظر، شماره پاسخگویی برای ثبت شکایت و مسیرهای جایگزین. این حداقل حق شهروندی مردم است.
ترافیک جایگزین؛ حلقه فراموششده پروژهها
بستن یا محدود کردن یک معبر، تنها یک تغییر عمرانی نیست؛ بلکه مستقیماً بر مسیرهای اطراف اثر میگذارد. وقتی بخشی از یک خیابان یا تقاطع مسدود میشود، ترافیک به کوچهها، خیابانهای فرعی و معابر کمعرض اطراف منتقل میشود. اگر این وضعیت پیشبینی نشده باشد، خیابانهای فرعی به سرعت به مسیرهای پرترافیک، ناایمن و گاه پرخطر برای عابران تبدیل میشوند.
در برخی موارد، رانندگان به دلیل نبود تابلوهای کافی یا تغییر ناگهانی مسیر، وارد کوچههای مسکونی میشوند، برای دور زدن توقف میکنند یا ناچار به بازگشت از مسیرهای کمعرض هستند. این وضعیت نهتنها زمان سفر را افزایش میدهد، بلکه خطر تصادف، ایجاد مزاحمت صوتی برای ساکنان و فشار بر آسفالت معابر محلی را نیز بیشتر میکند.
پیش از آغاز عملیات، باید طرح مدیریت ترافیک موقت تهیه و با همکاری پلیس راهور اجرا شود. این طرح باید پاسخ دهد که در زمان انسداد، خودروها از کدام مسیر عبور میکنند، نقاط حساس چگونه کنترل میشوند، تابلوهای راهنما در چه فاصلهای نصب خواهد شد و چگونه از انتقال بیبرنامه ترافیک به کوچههای مسکونی جلوگیری میشود.
نمیتوان انتظار داشت شهروندان خودشان در میان مسیرهای بسته و علائم پراکنده، راه درست را پیدا کنند. مدیریت ترافیک وظیفه دستگاههای مسئول است، نه آزمون و خطا برای مردم.
پروژههای عمرانی و هزینه پنهان شهروندان
طولانیشدن اصلاحات هندسی، هزینههایی دارد که معمولاً در برآورد مالی پروژه دیده نمیشود. افزایش مصرف سوخت به دلیل مسیرهای طولانیتر و توقف در ترافیک، اتلاف وقت شهروندان، تاخیر در رسیدن به محل کار یا کلاس، افزایش استهلاک خودرو، آلودگی هوا و فشار روانی ناشی از ازدحام، بخشی از این هزینههای پنهان است.
برای خانوادهای که هر روز چند بار در مسیر مدرسه، محل کار، خرید یا درمان تردد میکند، تغییر ناگهانی مسیرها میتواند به یک مسئله جدی تبدیل شود. برای رانندگان تاکسی، اتوبوس، ناوگان حملونقل بار و کسبه نیز طولانی شدن عملیات به معنای افزایش هزینه و کاهش درآمد است.
از سوی دیگر، پروژههایی که در مسیرهای پرتردد یا نزدیک مراکز تجاری به عنوان مثال مجتمع تجاری تفریحی اشراق ،اجرا میشوند، ممکن است دسترسی مشتریان به واحدهای صنفی را کاهش دهند. اگر مسیر عبور پیاده یا محل توقف خودرو بهدرستی پیشبینی نشود، کسبوکارهای محلی نخستین گروهی هستند که آسیب میبینند.
بنابراین، ارزیابی یک پروژه تنها نباید با مترمکعب خاکبرداری، حجم آسفالت یا طول جدولگذاری انجام شود. مدت انسداد، میزان مزاحمت برای مردم، ایمنی عابران، دسترسی واحدهای خدماتی و اثر پروژه بر ترافیک محله نیز باید جزو شاخصهای عملکرد پیمانکار و دستگاه اجرایی باشد.
هماهنگی با دستگاههای خدماترسان؛ پیشگیری از دوبارهکاری
یکی از عوامل مهم طولانیشدن پروژههای شهری، نبود هماهنگی بهموقع با شرکتهای خدماترسان است. اصلاح هندسی یک تقاطع یا خیابان گاهی نیازمند جابهجایی شبکه آب، فاضلاب، برق، گاز، مخابرات یا کابلهای زیرزمینی است. اگر این موارد پیش از آغاز عملیات شناسایی و هماهنگ نشود، پروژه در میانه کار متوقف میشود یا پس از اجرای آسفالت و جدولگذاری، دوباره حفاری صورت میگیرد.
این وضعیت برای مردم قابل پذیرش نیست که معبری پس از هفتهها عملیات بهتازگی آسفالت شود، اما مدت کوتاهی بعد دوباره برای اجرای شبکههای خدماتی کنده شود. چنین روندی هم منابع عمومی را هدر میدهد و هم اعتماد شهروندان را نسبت به برنامهریزی دستگاهها کاهش میدهد.
پیش از آغاز هر پروژه اصلاح هندسی، باید نقشه کامل تاسیسات زیرسطحی تهیه و تکلیف جابهجایی احتمالی شبکهها روشن شود. شهرداری، دستگاههای خدماترسان و پیمانکار باید زمانبندی مشترک و متعهدانه داشته باشند؛ بهگونهای که عملیات اجرایی به دلیل هماهنگیهای دیرهنگام متوقف نشود.
ایمنی کارگاهها؛ موضوعی فراتر از چند مانع پلاستیکی
کارگاههای عمرانی در معابر شهری، بهویژه در شب و در مسیرهای پرتردد، باید از ایمنی کافی برخوردار باشند. نورپردازی مناسب، تابلوهای هشداردهنده، علائم شبنما، جداکنندههای استاندارد، مسیر امن برای عابران پیاده و جلوگیری از ورود ناگهانی خودروها به محدوده عملیات، از الزامات اولیه هر پروژه شهری است.
در عمل، گاهی شهروندان با خاکبرداری، مصالح ساختمانی، موانع ناقص یا مسیرهای ناهموار مواجه میشوند؛ بدون آنکه مسیر پیادهروی جایگزین مناسبی برای آنان فراهم شده باشد. این مسئله برای سالمندان، کودکان، افراد دارای معلولیت و مادرانی که کالسکه کودک همراه دارند، دشواری بیشتری ایجاد میکند.
اصلاح هندسی اگر با بیتوجهی به ایمنی عابر پیاده اجرا شود، در واقع بخشی از هدف خود را نقض میکند. شهری که به دنبال کاهش تصادف است، نمیتواند در جریان پروژههای عمرانی، شهروندان را به عبور از مسیرهای ناامن وادار کند.
مردم مخالف توسعه نیستند؛ مخالف بینظمیاند
نارضایتی شهروندان از پروژههای طولانی به معنای مخالفت آنان با عمران و توسعه شهری نیست. مردم به خوبی میدانند که اصلاح تقاطعهای حادثهخیز، بهبود مسیرها و کاهش گرههای ترافیکی ضرورت دارد. آنچه اعتراض ایجاد میکند، بیبرنامگی، طولانیشدن غیرقابل توضیح کار، نبود تابلو و اطلاعرسانی، ضعف در مسیرهای جایگزین و رهاشدن معبر در وضعیت نیمهکاره است.
مردم انتظار ندارند همه پروژهها بدون هیچ مزاحمتی اجرا شوند؛ چنین چیزی در پروژههای عمرانی ممکن نیست. اما انتظار دارند مزاحمتها محدود، قابل پیشبینی، کوتاهمدت و همراه با پاسخگویی باشد.
شهرداری اگر پیش از شروع پروژه با مردم گفتوگو کند، علت اجرای طرح را توضیح دهد، زمانبندی ارائه کند و گزارش پیشرفت منظم منتشر سازد، بخش زیادی از نارضایتیها کاهش مییابد. شهروند زمانی همکاری میکند که بداند این محدودیت موقت، هدف روشن و پایان مشخص دارد.
About the Author
