هوشمندسازی مصرف به جای خاموشی

گزارش اختصاصی-میهن نیوز- ناترازی انرژی در کشور، به‌ویژه در بخش برق، دیگر یک تهدید بالقوه نیست؛ بلکه بحرانی بالفعل است که در هر تابستان خود را با خاموشی‌ها، کاهش توان تولید و افت رضایت عمومی نشان می‌دهد. پنل تخصصی ناترازی انرژی برق در استان زنجان فرصتی بود تا بازیگران اصلی این بحران، در جایگاه مسئولیت، بی‌پرده و صریح سخن بگویند. در این نشست که با حضور کارشناسان صنعت برق، نمایندگان توانیر و مسئولان استانی برگزار شد، نقطه تمرکز بر «مدیریت نرم» مصرف و بازخوانی سیاست‌های کنونی در قبال مشترکان پرمصرف و صنعتی بود. و شرکت توزیع برق استان توانست با اراِئه آمارهای دقیق راهکارهای مناسبی پیش روی مسوولان و مخاطبان بگذارد.

هوشمندسازی مصرف به جای خاموشی؛

مهندس پیام جوادی، مدیرعامل شرکت توزیع برق استان زنجان، در جریان برگزاری پنل تخصصی بررسی ناترازی انرژی برق در استان زنجان از حرکت صنعت برق به سوی “مدیریت نرم سمت تقاضا” به‌عنوان راهی پایدار برای جلوگیری از خاموشی‌ها خبر داد.

او با ارائه آماری دقیق از ظرفیت‌های مغفول‌مانده، بر ضرورت بهره‌برداری مؤثر از کنتورهای هوشمند، اعمال محدودیت بار به‌جای قطع برق و توسعه زیرساخت‌های فناورانه تأکید کرد.

مدیرعامل شرکت توزیع نیروی برق استان زنجان، ، با رویکردی مبتنی بر آینده‌نگری، به تشریح اقدامات و دیدگاه‌های جدید در حوزه مدیریت مصرف انرژی اشاره کرد وگفت: ما خطاهای ماژور داریم که نمی‌توان با اصلاحات مینور آن‌ها را جبران کرد، در زمان حاضر بهره‌وری انرژی در حال افت است و حتی آمارهای ارائه‌شده، مبتنی بر واقعیت نیست؛ چرا که قیمت‌گذاری انرژی در کشور بازدارنده نیست.

او با طرح نمونه‌ای از یارانه‌های سنگین انرژی به صنایع استان، افزود:در استان زنجان، برخی کارخانه‌ها تنها در زمان‌های ارزان‌قیمت انرژی – که انرژی از طریق بورس عرضه می‌شود – ماهیانه تا ۸۴ میلیارد تومان یارانه انرژی دریافت می‌کنند و این مبلغ، اگر بر تعداد نیروی کار تقسیم شود، به رقمی عجیب و غیرواقعی در ازای هر کارگر به رقمی در حدود ۲۶۰ میلیون تومان در ماه خواهیم رسید.

جوادی همچنین هشدار داد:در صورت تداوم این رویه در زمان‌های اوج مصرف، این میزان یارانه می‌تواند تا ۴ یا ۵ برابر افزایش یابد، که نه تنها منطقی نیست، بلکه سیستم را به‌شدت ناپایدار می‌کند.

او درادامه سخنان خود با تأکید بر اولویت آینده‌نگری در اصلاح وضعیت موجود آغاز کرد و گفت:بر خلاف روال مرسوم که ابتدا عملکردها را مطرح می‌کنند، من اول به سمت نگاه به آینده می‌روم چون به آن بیشتر معتقدم.

حرکت به‌سوی مدیریت نرم: کاهش بار به جای قطع برق

جوادی با اشاره به ضرورت عبور از روش‌های سنتی قطع برق در مواجهه با پیک مصرف، گفت:هدف ما باید کاهش بار شبکه از طریق هوشمندسازی باشد، نه خاموشی. امکانات هوشمند به‌طور نسبی فراهم شده اما بهره‌برداری از آن‌ها بسیار محدود بوده است.

وی تصریح کرد که کنترل‌های هوشمند، اگر به‌درستی استفاده شوند، می‌توانند محدودیت بار را جایگزین قطع کامل برق کنند.این کار هم زندگی مردم را تلخ نمی‌کند و هم شبکه را نجات می‌دهد.

کنتورهای هوشمند؛ نابغه‌هایی با توانایی محدود

مدیرعامل شرکت توزیع برق زنجان با مثالی جالب به کارکرد واقعی کنتورهای هوشمند پرداخت و گفت:حدود دو میلیون کنتور هوشمند در کشور نصب شده که از این تعداد، ۲۰ هزار کنتور در استان زنجان فعال است.

مدیرعامل شرکت توزیع نیروی برق استان زنجان همچنین به آمار چشمگیر ۴۶ هزار دستگاه کنتور هوشمند نصب شده در سطح استان زنجان اشاره کرد و گفت: این تعداد نشان‌دهنده عزم جدی صنعت برق استان برای هوشمندسازی و مدرن‌سازی زیرساخت‌های خود است.

وی افزود: این کنتورها فراتر از یک ابزار ساده اندازه‌گیری عمل می‌کنند. آن‌ها قابلیت‌های پیشرفته‌ای نظیر قرائت از راه دور، شناسایی خطاها و دستکاری‌ها، امکان ارتباط دوطرفه با شبکه، و ارائه اطلاعات مصرف لحظه‌ای به مشترکان را دارند. این فناوری نوین، علاوه بر اینکه به شرکت‌های توزیع برق در مدیریت بهینه شبکه و برنامه‌ریزی دقیق‌تر کمک می‌کند، به مشترکان نیز این امکان را می‌دهد که با آگاهی کامل از الگوی مصرف خود، در جهت بهینه‌سازی مصرف و کاهش هزینه‌های برق گام بردارند.

این مسئول با بیان اینکه این تحولات، نویدبخش شبکه‌ای پایدارتر، بهره‌وری بیشتر انرژی و خدماتی با کیفیت بالاتر برای تمامی مشترکان در استان زنجان در آینده‌ای نزدیک است، متذکر شد: هوشمندسازی شبکه برق و گسترش کنتورهای هوشمند مجهز به لیمیتر در استان زنجان، نه تنها در کنترل مصرف و پیشگیری از خاموشی‌ها مؤثر است، بلکه با جمع‌آوری داده‌های ارزشمند، امکان برنامه‌ریزی دقیق‌تر برای توسعه زیرساخت‌ها، بهینه‌سازی تولید و حتی پیش‌بینی الگوهای مصرف آینده را فراهم می‌آورد.

مدیرعامل شرکت توزیع نیروی برق استان زنجان در ادامه به موضوع محوری این پنل، ناترازی انرژی برق اشاره کرد و گفت: این پدیده به معنای عدم تعادل میان میزان تولید و مصرف برق در شبکه است. ناترازی انرژی، یکی از مهم‌ترین چالش‌های فعلی صنعت برق کشور و به تبع آن استان زنجان است. این پدیده می‌تواند منجر به کاهش پایداری شبکه، افزایش خاموشی‌ها و تحمیل هزینه‌های سنگین به اقتصاد استان شود.

پتانسیل مدیریت بار: تا ۹ هزار مگاوات بدون خاموشی

جوادی با بیان اینکه اگر به‌طور متوسط بتوان برای هر مشترک خانگی ۵ آمپر و برای مشترکین صنعتی ۱۰ کیلووات محدودیت اعمال کرد، می‌توان تا ۹ هزار مگاوات کاهش بار را بدون خاموشی واقعی در کل کشور محقق ساخت، اظهار داشت:اکثر خانوارها در عمل فقط پنج آمپر مصرف دارند، حتی با برداشتن ۵ آمپر از کنتور ۲۵ آمپری‌شان مشکلی پیش نمی‌آید. اگر این طرح اجرا شود، می‌توان هزار مگاوات در مشترکین خانگی و تا چند هزار مگاوات دیگر از مشترکین صنعتی صرفه‌جویی کرد.

وی افزود:اگر ۲ میلیون کنتور ناقص را اصلاح کنیم، با هزینه‌ای اندک در مقایسه با هزینه خاموشی و خسارت آن۲ تا ۳ هزار مگاوات دیگر قابل بازیابی خواهد بود .

جوادی به نمونه‌ای عملی از مدیریت هوشمند مصرف در یکی از ادارات استان اشاره کرد و گفت:یکی از نهادهای استان، در ساعات اوج مصرف از حد مجاز فراتر رفت. سیستم به‌صورت خودکار برق را پنج دقیقه قطع کرد. پس از تکرار تخطی، قطع ۱۰ و سپس ۳۰ دقیقه‌ای اتفاق افتاد. این روند نشان می‌دهد که سامانه‌ها می‌توانند به‌صورت پویا و بدون دخالت دستی مدیریت شوند.

وی گفت:آن اداره ابتدا فکر کرد ما دستی برقش را قطع کرده‌ایم و شاید هم چند ناسزا گفتند، ولی سیستم خودش این کار را کرد!

زنجان در اتوماسیون پیشرو، در کنترل نیازمند توجه

مدیرعامل شرکت توزیعبرق زنجان با اشاره به عملکرد نسبتاً مطلوب استان در زمینه اتوماسیون و فناوری‌های نوین اظارکرد:زنجان از استان‌های پیشرو در استفاده از فناوری است، اما از زاویه نظارتی، این مسأله گاهی کار را برای خودمان هم سخت می‌کند.

وی با ارائه آماری از وضعیت مصرف افزود:بیش از ۶۵ درصد مصرف استان به صنعت و کشاورزی اختصاص دارد و روشنایی تنها ۲ درصد است. گاهی به خاطر چراغ یک خیابان اعتراض می‌شود، اما تأثیر آن بسیار ناچیز است.

بهره‌وری هوشمند، راهکار فردای صنعت برق

مهندس جوادی در پایان تصریح کرد:با کمی هزینه و همت، می‌توان به مدیریت نرم مصرف رسید، بدون خاموشی، با عدالت بیشتر و نارضایتی کمتر. این راهکار نه آرزو، بلکه گامی ممکن و عملی در مسیر بهره‌وری واقعی است.

مدیرعامل شرکت برق منطقه‌ای زنجان:

بهره وری انرژی درصنعت برق، یکی از محورهای اصلی توسعه پایدار در سطح ملی است

مهندس سیده پروانه برهانی مدیرعامل شرکت برق منطقه‌ای زنجان نیز در این همایش گفت: ما نیازمند مدیریت مصرف قوی هستیم. عدم اجرای کامل برنامه‌های مدیریت مصرف می‌تواند به خاموشی‌های خودکار و قطعی‌های گسترده منجر شود.

وی اظهار کرد: موضوع بهره وری انرژی به ویژه در بخش برق یکی از محورهای اصلی توسعه پایدار در سطح ملی است. ناترازی تولید و مصرف دیگر یک هشدار فنی نیست بلکه اکنون به یک چالش و مسئله راهبردی با آثار مستقیم بر رشد اقتصادی، سرمایه گذاری و تداوم تولید صنعتی و حتی کیفیت زندگی در استان ها تبدیل شده است.

این مسوول ضمن تشریح چالش‌های فزاینده شبکه برق کشور و استان، عنوان کرد: اقدامات فوری و مشارکت همه بخش‌ها برای مدیریت ناترازی تولید و مصرف برق ضروری است. افزایش متوسط دما در مقایسه با سال گذشته مستقیماً به افزایش تقاضای برق منجر شده است.

برهانی با بیان اینکه کاهش چشمگیر تولید برق‌آبی از عوامل اصلی ناترازی فعلی است، تصریح کرد: متوسط ورودی آب به نیروگاه‌های برق‌آبی اصلی ما ۴۲ درصد کاهش یافته و این وضعیت بر توانایی تامین اوج بار تاثیر مستقیم دارد.

مدیرعامل برق منطقه‌ای استان زنجان با ارائه داده‌هایی از کسری تولید آتی، ادامه داد: ما نیازمند مدیریت مصرف قوی هستیم. عدم اجرای کامل برنامه‌های مدیریت مصرف می‌تواند به خاموشی‌های خودکار و قطعی‌های گسترده منجر شود.

برهانی بر نقش صنایع پرمصرف در حل بحران برق تاکید کرد و گفت: با توجه به ماده ۴ قانون مانع‌زدایی از توسعه صنعت برق، صنایع موظفند تا پایان سال ۱۴۰۴ حداقل ۹ هزار مگاوات نیروگاه حرارتی (با بازدهی حداقل ۵۵ درصد) و ۱۰۰۰ مگاوات نیروگاه تجدیدپذیر را با منابع داخلی خود احداث کنند. در صورت عدم احداث، تامین برق این صنایع در شرایط کمبود، در اولویت مدیریت مصرف وزارت نیرو قرار خواهد گرفت.

وی متذکر شد: وزارت نیرو از تامین برق صنایعی که طبق این قانون عمل کنند پشتیبانی کرده و برق مازاد تولیدی آن‌ها قابلیت فروش در بورس انرژی یا از طریق قراردادهای دوجانبه را خواهد داشت.

این مسئول به ماده ۲۶ قانون اصلاح الگوی مصرف اشاره و یادآور شد: طبق این قانون شرکت‌هایی که استانداردهای مصرف انرژی را رعایت نکنند، جریمه خواهند شد و وجوه حاصل از این جریمه‌ها به حساب خزانه کشور واریز شده و در راستای بهینه‌سازی بخش صنعت هزینه می‌شود.

برهانی عنوان کرد: استان علی‌رغم برخورداری از زیرساخت‌های مناسب انتقال و فوق توزیع با ظرفیت منصوبه ۹۳۳۲ مگاولت آمپر، با کمبود قابل توجهی در ظرفیت تولید برق محلی روبروست. ظرفیت منصوبه تولید برق در استان زنجان حدود ۱۰۹۰ مگاوات است و تقاضای پیش‌بینی شده برق برای استان زنجان در سال ۱۴۰۴، ۱۱۷۷ مگاوات است که با وجود ناترازی انتظار می‌رود بیش از این مقدار باشد.

مدیرعامل شرکت برق منطقه‌ای استان زنجان متذکر شد: اگر زنجان را به عنوان یک سیستم جداگانه در نظر بگیریم، در سال جاری با کسری ۱۵ مگاواتی روبرو خواهیم بود که تا سال ۱۴۰۸ به ۲۹۰ مگاوات و تا سال ۱۴۱۳ به ۵۹۰ مگاوات خواهد رسید.

معاون سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی استان زنجان:

انرژی در کنار نیروی کار و سرمایه در فرآیند تولید نقشی حیاتی دارد

معاون هماهنگی برنامه و بودجه سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی استان زنجان نیز در ادامه با بیان اینکه انرژی در کنار نیروی کار و سرمایه در فرآیند تولید نقشی حیاتی دارد، تشریح کرد: چالش‌های عمده‌ای در حوزه انرژی برق استان وجود دارد که مهم‌ترین آن‌ها شامل قیمت‌گذاری نامناسب برق و مصرف بالای صنایع انرژی‌بر است.

دکتر خلیل قاسملو ادامه داد: با وجود اینکه تولید برق هزینه‌بر است، اما با قیمت‌ بسیار ناچیزتری عرضه می‌شود. این اختلاف فاحش میان هزینه تولید و قیمت عرضه، یکی از دلایل اصلی تشدید ناترازی میان عرضه و تقاضای برق است.

وی با بیان اینکه اگر در قیمت‌ها تجدید نظر کنیم، تا حد قابل توجهی فاصله میان عرضه و تقاضا کاهش پیدا می‌کند، تصریح کرد: اصلاح ساختار قیمت‌گذاری انرژی به عنوان یک اهرم کنترلی برای مدیریت مصرف و تشویق به بهره‌وری بسیار حائز اهمیت است.

معاون سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی استان زنجان به موضوع لزوم عدم استقرار صنایع آب‌بر و مدیریت مصرف انرژی برق در استان زنجان نیز اشاره کرد و گفت: با استناد به آمارهای موجود، در زنجان صنایع بخش قابل توجهی از مصرف برق بی‌رویه را به خود اختصاص داده‌اند. این موضوع نشان‌دهنده تمرکز بالای صنایع انرژی‌بر در استان است که فشار زیادی بر منابع انرژی از جمله برق وارد می‌کند.

قاسملو ادامه داد: در بخش صنعت، سهم مصرف ما در استان ۶۴ تا ۶۸ درصد از کل مصرف استان است، درحالی‌که این رقم در سطح کشور حدود ۳۷ درصد است. صنایع ما به شدت انرژی‌بر هستند و علاوه بر انرژی برق، در منابع آب و خاک نیز مصرف بالایی دارند و به این منابع نیز فشار وارد می‌کنند. این وضعیت، علاوه بر چالش‌های ناترازی برق، نگرانی‌هایی را درباره پایداری منابع طبیعی استان نیز ایجاد می‌کند.

این مسئول با تاکید بر لزوم بازنگری در سیاست‌های استقرار صنایع و هدایت آن‌ها به سمت فناوری‌های کم‌مصرف‌تر و سازگار با محیط زیست، خاطرنشان کرد: مدیریت مصرف انرژی در بخش صنعت، نه تنها به کاهش ناترازی کمک می‌کند، بلکه به حفظ منابع ارزشمند آب و خاک استان نیز منجر خواهد شد.

وی تصریح کرد: اصلاح قیمت‌گذاری، ترویج بهره‌وری انرژی، و هدایت صنایع به سمت الگوهای مصرف پایدارتر و استفاده از انرژی خورشیدی می‌تواند یک رویکرد جامع برای مدیریت انرژی در استان زنجان باشد.

معاون امور اقتصادی استاندار زنجان:

ناترازی انرژی با مشارکت مردم و صنعت قابل حل است

معاون امور اقتصادی استاندار زنجان، نیز در در پنل تخصصی “ناترازی انرژی برق در استان زنجان” با اشاره به چالش‌های موجود در بخش عرضه و تقاضای انرژی، از برنامه‌ریزی استان برای توسعه نیروگاه‌های خورشیدی خبر داد و تأکید کرد: بهره‌وری انرژی، نیازمند اصلاح ساختارها و مشارکت بخش خصوصی است.

دکترنرگس مرادخانی، معاون امور اقتصادی استاندار زنجان، به ضرورت اصلاح الگوی مصرف و ارتقای بهره‌وری انرژی تأکید کرد وافزود: در بحث مدیریت انرژی، باید دو بعد عرضه و تقاضا را همزمان مدنظر قرار دهیم. در حوزه عرضه، متأسفانه کاهش منابع آبی، فرسودگی نیروگاه‌های سیکل ترکیبی و محدودیت سوخت باعث کاهش تولید برق شده است.

وی با اشاره به تعریف ساده اما کاربردی انرژی گفت: در دوران تحصیل، انرژی را توانایی انجام کار معرفی می‌کردند، اما امروز انرژی، توانایی توسعه اقتصادی و حفظ تعادل زیست‌محیطی کشورهاست.

این مسوول با اشاره به اقدامات استان زنجان در راستای توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر گفت: ما توانسته‌ایم بیش از ۱۸۰۰ هکتار از اراضی منابع طبیعی را برای ایجاد نیروگاه‌های خورشیدی شناسایی کنیم که تاکنون هزار هکتار آن تصویب شده و در قالب پروژه‌های بی‌نام به سرمایه‌گذاران ارائه گردیده است.

وی تأکید کرد: تا پایان امسال حدود ۶۰ مگاوات انرژی تجدیدپذیر به شبکه سراسری برق استان متصل خواهد شد و در بلندمدت نیز ۵۰۰ مگاوات دیگر از طریق نیروگاه‌هایی در خدابنده به بهره‌برداری خواهد رسید.

مرادخانی در بخش دیگری از سخنان خود به موضوع بهره‌وری انرژی پرداخت و افزود: قیمت‌گذاری غیرواقعی انرژی، موجب کاهش شدید بهره‌وری در کشور شده است. شاخص شدت انرژی، به‌ویژه در صنایع فلزی استان، نشان‌دهنده مصرف بالا و تولید پایین در مقایسه با مصرف انرژی است.

وی خاطرنشان کرد: ما از وزارت نیرو درخواست کردیم زمان‌بندی خاموشی‌ها به صورت دقیق اعلام شود تا تولیدکنندگان تکلیف خود را بدانند. این بی‌برنامگی‌ها، آسیب جدی به بخش صنعت وارد می‌کند.

معاون امور اقتصادی استاندار زنجان همچنین تصریح کرد: مصرف انرژی در دنیا در حال افزایش است و اقلیم نیز در حال تغییر است. در چنین شرایطی، باید با نگاه علمی و مشارکتی، به‌ویژه با حضور فعال صنعتگران، سازوکارهای جدید بهره‌وری را تعریف و پیاده‌سازی کنیم.

وی از مدیران حاضر خواست خروجی مشخصی از این همایش ارائه دهند و افزود: تهران هنوز واقعیت‌های استان‌ها را به‌خوبی نمی‌بیند یا نمی‌خواهد ببیند. ما باید با ارائه گزارش مستند و تخصصی، صدای خود را به مرکز برسانیم.